TRÉADLITIR BLIAIN AN PHAIDRÍN An Dr. Sár-Oirmh Pilib Ó Buaidhe Easpag Rath Bhoth Corgas 2003

 A Chairde i gCríost,  

Cluinfidh sibh cuid mhór fán Phaidrín i mbliana. I mo thréadlitir dheireanach ar ‘Urnaí agus an Teaghlach’ rinne mé tagairt ghairid do thábhacht an Phaidrín sa teaghlach. Thrácht mé ar an dóigh ar choinnigh an Paidrín Páirteach teaghlaigh na tire seo i gceann a chéile ar feadh na gcianta agus ar an dóigh ar choinnigh sé i dteangmháil le Dia agus lena Mháthair Bheannaithe iad. I mí Dheireadh Fómhair seo chaite chuir an Pápa Eoin Pól II Litir Aspalda ar an Phaidrín amach. Sa litir sin dúirt sé gurb é an Paidrín ‘an phaidir is fearr’ leis agus go raibh tábhacht ar leith leis an Phaidrín ina shaol spioradálta ó bhí sé ina ghasúr. Bhí an Paidrín leis in am an áthais agus in am an anáis (cf. Rosarium Beatae Mariae Virginis, Uimh. 1). Dúirt sé gur lúireach cumhachtach atá sa phaidir uasal ársa seo in éadan na gcontúirtí atá ag bagairt ar ár gcreideamh sa lá atá inniu ann.

 Tá sé mar dhualgas orainn athmhachnamh a dhéanamh ar an Phaidrín agus ár meas ar an phaidir seo, a raibh ár sinsir chomh dóirte sin dí, a athnuachaint agua a dhoimhniú.  

Ag cur Aithne ar Chríost

Is é an Paidrín ceann dena dóigheanna is mó a dtugaimid onóir agus ómós do Mhuire. Ach tá sé tábhachtach go gcuimhneodh muid I dtólamh gurb é Íosa Críost é féin croílár gach deabhóide dá dtugaimid do Mhuire. Deireann muid an ‘Sé do bheatha, a Mhuire,’ (an phaidir is mó atá againn in onóir Mhuire), deich n-uaire i ngach deichniúr. Ach ‘is é ainm Íosa croílár an ‘Sé do bheatha, a Mhuire,’; is é ainm Íosa an hinse a cheanglaíonn an chéad chuid agus an dara cuid den ‘Sé do bheatha’ le chéile’ (Uimh 33)  

Sin mar ba mhaith le Muire é bheith. Cé go bhfuil i bhfad níos mó ‘Sé do bheatha, a Mhuire’ sa Phaidrín ná mar atá d’aon phaidir eile, is ar Íosa atá an Paidrín dírithe agus cuidíonn sé linn aithne a chur air agus grá a thabhairt dó.  

Tá compánach de dhíth orainn uilig ar ár dturas creidimh, taca cinnte a dtig linn brath air nuair a thig muid i láthair Dé lena mholadh. Is é an Liotúirge – an tAifreann agus na Sacraimintí – an urnaí is uaisle agus is airde ach, i gcráifeacht an phobail, tá meas ar leith ar an phaidrín agus cumhacht dá réir aige. Dúirt duine inteacht gur ‘coimriú den tSoiscéal’ atá sa Phaidrín, a threoraíos fríd bheatha Chríost muid agus muid ag machnamh ar rúindiamhra a bheatha tré shúile Mhuire.

 Ó chnaipe go cnaipe, ó dheichniúr go deichniúr, siúlaimid le Críost ar thuras a bheatha: lúcháir a bhreithe i mBeithil; solas agua sólás a mhiorúiltí agus a chuid seanmóireachta; dólás a Pháise; glóir a Aiséirí agus a Dheascabhála. Déanann muid, de réir a chéile, ár mbealaí fhéin dá bhealaí-sean, á smaointe fhéin dá smaointe.  

Ní raibh aithne ag aon duine ar Chríost mar a bhí ag a mháthair. Is ise is fearr a theagascós dúinne an dóigh le aithne a chur ar a mac. Ba ise an compánach nach raibh i bhfad uaidh in am ar bith, a bhí i láthair go gníomhach ag príomhimeachtaí a shaoil. Mad adeir an Pápa:  “Chaith Muire a saol agus a súile dírithe ar Chríost, ag taisciú gach focal dár dhúirt sé: ‘Thaiscigh sí na rudaí seo uilig, ag machnamh orthu ina croí’ (Lúc.2:19 cf. 2:51 )

Bhí na cuimhní a bhí aici ar Íosa taiscithe ina croí. Bhí na cuimhní sin léithe i dtólamh agus í ag machnamh ar gach rud dár tharla agus í le hais a mic. Ar dhóigh amháin, ba iad na cuimhní sin an paidrín a bhí á rá gan stad aici i rith a saoil ar fad” (Umh 11)

 Ní dhearna aon duine riamh urnaí chomh díograiseach, chomh lán de chreideamh is de ghrá, is a rinne Muire. Rinne sí dianmhachnamh ar aghaidh a Mic in am a áthais agus in am a pháise, í gciúnas an teaghlaigh í Nasair agus i bhfuadar a sheanmóireachta agus a leighis. Nuair a deireann muid an Paidrín tá muid aontaithe le Muire agus í ag machnamh ar bheatha agus ar rúindiamhra Íosa.

Paidir Dhianmhachnaimh (Contemplative Prayer)  

Tá daoine ann adeir go bhfuil an Paidrín leadránach, ag rá an rud céanna arís is arís eile gan smaointiú, gan mhachnamh. Ach, nuair a deir muid an ‘Sé do bheatha, a Mhuire’, arís agus arís eile níor cheart dár n-intinn a bheith gan mhothú, gan mhachnamh. Is amhlaidh a ba cheart dár n-intinn agus dár gcroí bheith saor le machnamh ar an rúindiamhair atá romhainn agus ar an té dá dtugaimid grá. Nuair atá an Choróin Mhuire á méaradrú, tá an té atá ag urnaí ina dhúiseacht i gcreideamh agus i ngrá. Níl sé leadránach nuair “a smaointíonn muid gurb é an rud atá sa Phaidrín ná duine ag dórtadh amach grá a chroí. Cuireann an duine an grá sin in iúl arís agus arís eile, ag úsáid na mbriathra céanna, ach ag athnuachaint agus ag athlasadh na mothúchán atá taobh thiar dena briathra sin” (Uimh. 26)

 Guímid fríd Mhuire agus le Muire ach is chuig Íosa, i ndeireaidh na dála, a théann ár moladh agus ár ngrá. Is eisean ‘an t-aon Eadránaí idir Dia agus an duine’ (I Tim 2:5). Cuidíonn an Paidrín linn bheith níos dóirte dó agus, ar an dóigh sin, fíornaofacht a bhaint amach.  

Ar an ábhar sin, dearbhaíonn an Pápa Eoin Pól II gur paidir dianmhachnaimh atá sa Phaidrín Pháirteach agus go bhfuil sé ‘ar cheann dena paidreacha is breátha i dtraidisiún an dianmhachnaimh Chríostaí (Uimh 5). Deir an Teagasc Críostaí linn go ‘bhféachann an urnaí chríostaí le machnamh a dhéanamh, thar aon ní eile, ar ‘rúndiamhair Chríost’, ar an lectio divina, mar shampla, nó ar an Phaidrín’ (CNEC 2708). I ndianmhachnamh an Phaidrín bímid ag smaointiú agus ag meabhrú ar rúindiamhra bheatha Chríost agus iad á nochtadh tré shúile na Maighdeana Beannaithe Muire.

Bíonn siad seo adeir an Paidrín ag cuimhniú agus ag machnamh ar na rudaí a tharla i mbeatha Chríost. Ag an am chéanna faigheann siad cuid de ghrásta shlánaitheach na n-imeachtaí sin. “Nuair a mhachnaíonn siad ar bhreith Chríost foghlaimíonn siad fá naofacht na beatha; nuair a fheiceann siad an teaghlach naofa i Nasair foghlaimíonn siad fá fhírinne bhunúsach an teaghlaigh i bplean Dé; nuair a éisteann siad leis an Mháistir ina chuid seanmóireachta poiblí tig siad ar an tsolas a threoraíos chuig Ríocht Dé iad; nuair a leanann siad ar an bhealach go Calbhaire é foghlaimíonn siad brí na fuilstine slánaithí. Agus, ag deireadh, nuair a mhachnaíonn siad ar Íosa agus ar a Mháthair Bheannaithe sa ghlóir chíonn siad an sprioc chuig a nglaoitear gach duine againn, má ligeann muid don Spiorad Naomh muid a leigheas agus a chlaochló”. (Uimh 25)

 Nuair a deirtear an Paidrín mar phaidir ar an dóigh seo tá gá le “rithim suaimhneach agus luas malltriallach”. Níor cheart deifríu fríd go scioptha ach é a ghuí go deabhóideach agus d’aonghuth. Nuair a deirtear mar sin é cuidíonn an Paidrín croíthe na gcreidmheach a dhéanamh cosúil le Croí Ró-Naofa Íosa agus Croí Gan Smál na Maidhdeana Beannaithe.  

Paidir in am an Ghá  

I dtréimhsí éagsúla i stair an phobail Chríostaí, nuair a bhí beatha agus creideamh an phobail sin faoi bhagairt agus i mbaol, thiontaigh siad go lánmhuiníneach chuig idirghuí na Maighdeana Beannaithe agus chuig an Phaidrin. Seacht gcéad bliain ó shin, nuair a bhí eiriceacht ag scaipeadh, d’úsáid na Doiminiceánaigh an Paidrín leis an chreideamh Chríostaí a chosaint. Sa seisiú céad déag chreid siad gurb é an Paidrín ba chiontaí leis an bhuaidh ar an namhaid i gCath Lepanto agus cuireadh tús le Lá Fhéil’ Muire an Phaidrín ar an 7ú Deireadh Fómhair dá thairbhe sin.  

Inár dtír féin nuair a glacadh seilbh ar na tithe pobail agus nuair a cuireadh na Péindlíthe i bhfeidhm choinnigh ár sinsir greim daingean ar an Phaidrín mar ancaire a slánaithe. Sa bhliain 1651 rinne Cromail trácht ar mhisneach na ndaoine sa tuairisc a chuir sé chuig na húdaráisí: “nuair atá siad I mbéal mo chuid gunnaí, tógann siad coróin de chnaipí in airde ina lámha agus ní ghéilleann siad choíche” (cf. Knock, Roots of Irish Spirituality, B.Á.C. 1988 lch. 24).

 I Fatima, d’iarr an Mhaighdean Mhuire orthu an paidrín a rá. Nuair a labhair an Pápa Eoin Pól II i gCnoc Mhuire ar a thuras go hÉirinn sa bhliain 1979 luaigh sé tábhacht an Phaidrín:

“Nuair a mhachnaíonn muid ar a ndeireann an Tiarna linn agus muid ag rá an Phaidrín agus deabhóid do Mháthair Dé fite fuaite lenár meabhrú ar rúndiamhra bheatha a Mic” (Seanmóir i gCnoc Mhuire, 30 Meán Fómhair 1979) cuireann muid aithne agus eolas níos fearr ar fhocla Chríost linn agus tugtar neart dúinn le hachainí Mhuire a chur i gcrích inár saol: ‘Déanaigí cibé a iarrann sé oraibh’ (Eoin 2:5).

 Paidir don Lá Inniu  

Tá dúshláin mhóra romhainn inniu. Ina measc tá bagairtí cogaidh agus sceimhleoireachta a mharódh na mílte atá gan choir; tá dúshláin mhóra roimh an óige nuair atá luachanna morálta ag titim as a chéile augs drochúsáid leitheadach á bhaint as deochanna meisciúla agus as droganna eile: tá cuid mhór daoine aineolach agus ar nós-Cuma-liom fánar gcreideamh: tá ‘gníomhartha na colainne’ follasach, mar adeir Naomh Pól-‘drúis, gáirsiúlacht agus graostacht: íoladhradh agus asarlaíocht; eascairdeas, achrann agus formad; fearg, bruíonta, clampar agus faicsin, éad, meisce, ragairne agus a leithéid eile’ (cf. Gal 5:19-21)  

Nár cheart dúinn – uair amháin eile – tiontó go muiníneach chuig an Phaidrín le grásta a fháil, le muid a shaoradh ó olc agus le tearmann agus dídean a fháil i gcroí gan smál na Maighdeana Muire? Déarfaidh na páistí an paidrín – nó dornán deichniúracha de, ar a laghad- má thugtar deashampla daofa sa bhaile ó laethe a n-óige. Dhéanfaidh an Paidrín an teaghlach a cheangal le chéile agus gnóthóidh sé mórán beannachtaí óna Flaithis.  

D’iarr an Pápa Eoin Pól II orainn an Choríóin Mhuire a thógáil inár lámha arís eile agus an Paidrín a ghuí go dúrachtach le aithne níos fearr a chur ar Íosa agus le grástaí a ghnóthú do mhórán daoine. “In amannaí nuair a bhí an Chríosraíocht í féin i mbaol creideadh go mba é cumhacht na hurnaí a thug slán í agus go mba é idirghuí Mhuire an Phaidrín a shábháil í. Tá dúshláin úra romhainn inniu. Cad chuige nach rachaimisinne i muinín an Phaidrín leis an dóchas agus leis an chreideamh chéanna is a bhí ag ár sinsir?” (Uimh. 39.7)

 Iarraim oraibh uilig athsmaointiú a dhéanamh ar thábhacht agus ar éifeacht na paidreach traidisiúnta seo a raibh ár sinsir comh dílis sin di. Más cuid de shaol nádúrtha an teaghlaigh atá sa phaidrín foghlaimeoidh na páistí é go nádúrtha. Ní ar thuismitheoirí amháin atá tromdhualgas ach ar shéiplínigh agus ar mhúinteoirí Teagasc Críostaí sna scoltacha – iarrtar orthu uilig an Paidrín a theagasc agus a chothú. Agus cuirtear i gcuimhne na sagart agus na seanmóirithe go bhfuil an Paidrín ‘chomh cumhachtach is a bhí riamh agus ina fhoinse thréadach luachmhar.’ (Uimh 17)  

Ar ócáidí speisialta, tig sliocht fóirstineach ón Scrioptúir nó focla machnaimh a aithris roimh gach deichniúr. Mhol an Pápa Eoin Pól II cúig rúindiamhra Úra – Rúindiamhra an tSolais – ‘le brí agus suim úr’ (uimh. 19) a mhuscailt sa Phaidrín. Deirtear iad Déardaoin. Machnaímid ar chúig eachtra sholasmhar i saol poiblí an Tiarna: 1. Baisteadh Chríost in Abhainn na hIordáine 2. An Bhainis a bhí i gCána 3. Craobhscaoileadh na Ríochta agus an glaoch chun aithrí. 4. Athrú Crota an Tiarna 5. Bunú na hEocairiste.

 Críoch

Má deirtear an Paidrín i gcreideamh agus i gcráifeacht cuideoidh sé le hatmaisféar urnaí a chrúthú sa bhaile agus coinneoidh sé daoine cóngarach d’Íosa agus dá Mháthair Bheannaithe. Beidh daoine eolach ar rúindiamhra shlánaitheacha bheatha Chríost agus cleachtaithe leo. Beidh an Paidrín ina fhoinse grástaí iomadúla do dhaoine aonaracha agus do theaghlaigh.

 Nuair a ghuímid an ‘Sé do Bheatha, a Mhuire’, arís agus arís eile beidh Muire ag idirghuí ar ár son agus beidh sí linn “anois agus ar uair ár mbáis”. Dhá ócáid rí-thábhachtach inár saol iad seo: ANOIS, nuair a mhúnlaíonn muid ár mbeatha tréna roghanna a dhéanaimid agus nuair a shocraíonn muid toil Dé a dhéanamh nó gan toil Dé a dhéanamh, nuair a dhéanaimid rogha idir an mhaith agus an t-olc. “Nuair atá ANOIS s’againn i lámha na Maighdeana Muire tá muid níos cinnte go bhfuil ár dtriall ar Dhia ná mar a bheadh muid dá mbéimís ar ár gconlán féin.” Sé an dara ócáid rí-thábhachtach UAIR ÁR MBÁIS, nuair a thig ár mbeatha saolta chun críche, nuair a dhéanaimid ár rogha rí-thábhachtach deireannach ar son Dé, nuair atá “uair ár gcinniúna síoraí buailte linn.”

 Cuimhnímis ar na focla adúirt an tSiúr Lucy as Fatima liom an Samhradh seo chaite nuair a chuir mé ceist uirthi cad é an teachtaireacht a bhí aici do oilithrigh Ráth Bhoth i Fatima: “Inis daofa cad é adúirt an Mhaighdean Mhuire – gur cheart daofa an Paidrín a rá achan lá.”

 Go raibh an Paidrín Páirteach, an “slabhra órga” seo a cheanglaíonn leis na Flaithis muid, faoi bhláth arís i ngach croí agus i ngach teaghlach sa Deoise, óir, mar adeir an Pápa Eoin Pól II, ‘is paidir rí-thábhachtach é a shaothrós fómhar mór naofachta” (Uimh 1).